9 AÄŸustos 2009  

Yalçın BAYER
ybayer@hurriyet.com.tr

   
 

‘HoÅŸt’ deÄŸil ‘Çü be’


KEÅžAN’dayken, Uzunköprü’de oturan yazar Çetin Ä°mer, bizim Cüneyt Ãœlsever’e anlatıyordu:


“Trakyalının Avrupalı oluÅŸunun dışında koca ülkede sadece Trakyalı köpeÄŸe ‘Çü be’ dermiÅŸ... BaÅŸka yerlerde bu manada kullanılan tek bir ifade var; ‘hoÅŸt’. Bunlar elin ‘it’ine ne ifade ediyorsa... Trakya, Türkiye’nin Batı’ya dönük yüzüdür. Bu nedenle zeki ve kültürlüdür. Trakya insanı sıcakkanlı ve temiz kalplidir. HoÅŸgörülüdür. GeçmiÅŸini bilir, geleceÄŸine sahip çıkar. Düşman çizmesini iyi tanıdığı için Cumhuriyet ve Atatürk ilkelerine sonuna kadar baÄŸlıdır. Biraz da akÅŸamcılığı vardır.”

Cüneyt Ãœlsever söze girerek “Egeliye nazaran dışarı pek fazla açılmadığı için özelliklerini daha iyi korumuÅŸtur Trakya” diyor.

Evet Trakya insanı kimseye sorunlarını sorun yapmadan yaÅŸar. Hayatı da sakin ve dingindir. YaÅŸadıkları coÄŸrafyaya karşı sorumlu olduklarından, Ergene’nin kirlenmesine ve topraklarının yaÄŸma edilmesine karşı kızgındırlar.

Birçok romanı var Ä°mer’in... Bir baÅŸka kültür adamı Hilmi Dinçer karşımıza çıkıyor ve bir kitap uzatıyor bize: ‘KeÅŸan ve Mey’Hane Kültürü’. Emekli öğretmen, yöresiyle ilgili kitaplarının sonuncusu ‘Gelibolu Yarımadası’ndan Enez’e Saros’ baÅŸlığını taşıyor. Hepsi de belgesel nitelikte. DeÄŸerleri ilerde daha iyi anlaşılacak.

Ä°lginç anlatımlar var kitapta, “KeÅŸan esnafı, güneÅŸ batımından önce yani onların deyimiyle ‘saçaklar kararmadan’ içki içmezmiÅŸ KeÅŸan’ın ünlü meyhanelerinde.... Bir âdet var. Meyhaneci, akÅŸam üzeri bir-iki tek atmaya gelenlere on çeÅŸit mezeyi bedava sunarmış. Bu keyif de iki saati geçmezmiÅŸ, sonra herkes evine... İçkiyi ön plana çıkarmıyor ama KeÅŸan halkının içki ile barışık olarak sürdürdüğü yaÅŸam biçiminin nasıl kültürel bir deÄŸer olarak ortaya çıktığını sade bir dille anlatıyor.

Kitapta Åžair Nedim’den bir alıntı da var:

“Meyhane mukassi (kasvetli) görünür taÅŸradan (dışarıdan) amma/ Bir baÅŸka ferah baÅŸka letafet var içinde.”

Hilmi Dinçer, Kuran’dan Nisa ve Maide surelerinden içki ile ilgili yazılanları da

aktarmış. “Okuyunca anlayacağınız gibi; içki günah deÄŸil, haramdır!” diyor.



‘Satır et’e kaç satır vurulur



KEÅžAN’da Ä°brice Balık Lokantası’ndan öğleyin ‘lezzet aşılaması’ yaptıktan sonra KeÅŸanlı dostlar Ender Maden ile Mithat BeyazoÄŸlu bize “Haydi” diyorlar, “size satır et/köfte de ikram edelim.” Fazla olmaz mı?

Yer; Ä°stanbul Yolu’nda, Koru DaÄŸları’nın eteklerindeki Yeni Muhacir beldesi. Yoldan 5 km. içerde. Yıllar önce gelen Bulgaristan göçmenleri yaşıyor. 2000 nüfuslu... Özgür Engin bize satır eti anlatıyor; nasıl iÅŸlenir, nasıl piÅŸirilir? Dediklerine göre, ilk kez 30-50 yıl önce bu köyde yapılmaya baÅŸlanmış ve sevilmiÅŸ. Enez, KeÅŸan, Ä°psala ve Uzunköprü yörelerinde eskisi kadar olmasa da koyun üreticiliÄŸi yapılıyor. Kaz ve Koru daÄŸlarını da unutmayın; kekikli yaylaları... 5-6 aylık süt kuzusu, yalnız kıvırcık olacak. Bahar aylarında ızgara kuzu uykuluÄŸun tadı da baÅŸka olur hani. Kuzunun ön kol ve bacakları çıkarılacak, eti ayıklandıktan sonra iki-üç gün dinlendirilecek. Tabii yağı da olacak... Sonra büyük bir satırla kıyılacak. “Kaç satır?” diyoruz...

“200 satır” diyor Özgür Engin... Az mı çok mu bilmeyiz. Ama hamur gibi olması gerekiyormuÅŸ etin. Dana etinden ‘satır köfte’ olmazmış. Ä°kisinin arasında fark varmış. Satır et, dikdörtgen ÅŸeklinde hazırlanacak. Özellikle Malkara’nın orman köyü Teteköy’ün ünlü meÅŸe kömüründe piÅŸirilecek, tel ızgarada üzerinde... Porsiyonlar, saÄŸlık açısından 175 gramı geçmeyecek. PiÅŸirildikten sonra üzerinde sadece tuz konulacak; baharat olmaz. Müşteri isterse kırmızı biber koyabilir.

Ertesi gün bir de Enez’in Küçükevren Köyü’ne (Evren Bulut’un, Demirel’e anlattığı fıkralarla kulaklarını çınlattık) gidelim dediler. Ä°yi ki buraları korunmuÅŸ... Enver Usta’nın (Çakır) Ä°stanbul’dan müşterileri vardı. BeÅŸ-altı masası doluydu. Dükkânın çardağında sigara içmek yasak. Koyun yoÄŸurdu baÅŸka yerde yenemez. Enver Usta’ya sorduk; “Kaç satır vurursunuz ete” dedik; “970 tane vurduÄŸumu bilirim” demez mi? Buna kol mu dayanır? Biraz ‘modernleÅŸtirmiÅŸ’ ve hızlandırmış hazırlanışını... Kuzu etini parmak kalınlığında özel yaptırdığı kalın gözenekli makineden geçirdikten sonra kıyıyormuÅŸ. Etine kimyon, kekik, karabiber, zerdecal, kırmızı sos gibi baharat karışımı koyuyor. Mangaldan getirdiÄŸinde iyi kızarmıştı; gayet de lezzetliydi. Enver Usta, aydın bir kiÅŸi, 30 yıldır bu iÅŸi yapıyor. KeÅŸke birileri kitabını yazsa... Söyleyelim, giderek yayılıyor; hemen her köyde var. ‘Kebap’a karşı ciddi bir rakip olacak.

Güngör Uras abimiz buraları hiç gördü mü acaba?

Tarlaları inşaata açalım

KIRKLARELÄ°’nin, Kıbrıs Barış Harekâtı’nın gerçekleÅŸtiÄŸi 1974 yılında buÄŸdaya bir misli fiyat vermiÅŸ; üretici ve köylü adeta bayram yapmıştı. Konut, otomobil ve TV üretimi artmıştı. Bu yıl buÄŸday üreticisi periÅŸan; fiyatlar geçen yılkini bile bulmuyor. Toprak Mahsulleri Ofisi buÄŸday  alıyor ama silolaları bir görseniz, hepsi dökülüyor. AyçiçeÄŸi ürünü yakında çıkacak... Adana’daki ilk ürünün 650 lira olması onları endiÅŸelendiriyor. Trakyabirlik geçen yıl desteklerle ayçiçeÄŸine 830 liraya yakın fiyat vermiÅŸti. Bu yıl bu fiyatı bulur mu; zor deniliyor.

Bu kriz ve politikalarla biz artık tarlalarımızı TOKÄ°’lere, müteahhitlere vermekten baÅŸka çaremiz yok diye yakınanlar da var.

1970-80’li yıllardaki Babaeski Belediye BaÅŸkanı ve CHP Milletvekili Gündüz Onat’ı andık Babaeski’deki Tarım Fuarı’nda... Adının verildiÄŸi 60 dönümlük park Trakya’da bugün hiçbir kentte yok. Geceki etkinliklerde, belki vardır ama çay bahçelerinde türbanlı göremedik. Nevzat Demir’in özelleÅŸtirmeden aldığı Sarımsaklı ÇiftliÄŸi’nde yeni tarım ürünleri ekimine baÅŸlayacağı söylendi. Fuarda son model traktörler de vardı. Köylünün bunları alacak hali var mıdır? Çankırı’da yeni üretilmeye baÅŸlayan ve akaryakıt bakımından tasarruflu yeni bir traktör markasının ucuz fiyatıyla çiftçinin ilgisini çektiÄŸini söyleyelim.

Yalnız bir sorun var; Mardin’deki kan davasından saÄŸ kalan 75 kiÅŸinin Kırklareli’ne yerleÅŸtirileceÄŸi haberleri tedirginlik yaratmış!