Cumhuriyet 26.07.2009
KardeÅŸ Türküler’den Fehmiye Çelik ve Ayhan Akkaya’nın yürütücüsü olduÄŸu Gaydaistanbul, geniÅŸ bir coÄŸrafyadan ses getiriyor

Balkanlar’dan sıcacık esinti

HATÄ°CE TUNCER

Balkanlar’dan Ä°stanbul’a bir gayda... Balkanlar üzerinden Ä°stanbul’a gelen sıcak bir hava dalgası Gaydaistanbul. KardeÅŸ Türküler topluluÄŸundan Fehmiye Çelik ve Ayhan Akkaya’nın yürütücüsü olduÄŸu Gaydaistanbul grubu, savaÅŸlara inat halkların kardeÅŸ ezgilerinden bir seçki sunuyor. Fehmiye Çelik’in bir kış akÅŸamında gerçekleÅŸtirdikleri konserde üşüyen izleyicilere “Balkanlar’dan gelen hep soÄŸuk hava olmaz a” diye hitabı, Gaydaistanbul’un düsturu olmuÅŸ.

KardeÅŸ Türküler’in ilk kurucuları arasında yer alan ve grupta solistlik yapan Fehmiye Çelik ile bas gitarcı, aranjör Ayhan Akkaya ile Gaydaistanbul’u konuÅŸtuk. Söze ilk Fehmiye Çelik baÅŸladı:

“BoÄŸaziçi Gösteri Sanatları TopluluÄŸu’nda (BGST) müzik alanındaki çalışma bölgelerinde 1990’lı yılların başından beri Mezopotamya ve Anadolu müziklerinde belli bir birikim oluÅŸtu. Trakya, Balkan, Roman müzikleri alanında bol örnekler sergileyemedik. ‘Biraz daha Balkan havaları dinleyelim’ diyen arkadaÅŸlar oldu. Birkaç arkadaÅŸ 1997-1998 yıllarında bir ÅŸeyler yapmaya karar verdik. 2005 yılına geldiÄŸimizdeyse ‘Bu alanda sesimizi duyuralım’ dedik. 2008 Ocak ayında da Gaydaistanbul adıyla ilk konserimizi verdik.”


ROMAN MÃœZÄ°SYENLER

Fehmiye Çelik ve Ayhan Akkaya, Gaydaistanbul Projesi’ni yürütürken Balkan müziÄŸinde önemli bir yeri olan Roman müziklerini ve kültürünü araÅŸtırmışlar. Roman yurttaÅŸların yoÄŸun yaÅŸadığı semtlere gidip hikâyelerini dinlemiÅŸler, müzisyenlerle tanışmışlar. Grupta keman çalan Tevfik Çekiç, Roman kültürü konusunda yardım aldıkları usta Roman müzisyen Sarıköylü Tevfik Çekiç’in torunu. Klarnetçi Şükrü Tırkış ve darbukacı Basri ÖzkaraaÄŸaç da yine Dolapdere’de tanıştıkları çekirdekten yetiÅŸmiÅŸ müzisyenler. Fehmiye Çelik “Bizim için bir eÄŸitim çalışmasına dönüşen bu projede yeni bir dünyanın içine girdik” diyor:

“Bunlar tabii ki bizim müziÄŸimize de yansıdı. Bu karşılaÅŸmanın bir yansıması olarak albüm biraz Roman ağırlıklı oldu.”

Gaydaistanbul’un Kalan Müzik’ten çıkan aynı adlı albüm, Ayhan Akkaya, Fehmiye Çelik ile birlikte yazdıkları “Çiçekçi” ÅŸarkısıyla baÅŸlıyor.


KÂĞITHANE’DE DUMAN OLDUK

Roman hakları aktivisti sanatçı Esma Redzepova’nın “Ä°brahim” ÅŸarkısı, Fehmiye Çelik’in bütün içtenliÄŸiyle okuduÄŸu bir gazel ile baÅŸlıyor. Sözlerini Fehmiye Çelik ve Sarıköylü Tevfik Çekiç’in birlikte yazdığı Türkçe ve Romanca “Buçuk”, Roman olma hallerini anlatıyor.

Ayhan Akkaya ve Fehmiye Çelik, “Kâğıthane” ÅŸarkısında hem Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında evleri yıkılan Romanları hem de kendilerini anlatıyorlar.

“Kudur Ãœzerine ÇeÅŸitleme” adından da anlaşıldığı gibi en bilinen Roman ÅŸarkılarından olan “Kudur” ÅŸarkısına kendilerince deÄŸiÅŸik sözler yazmışlar. Bu ÅŸarkıda da Sarıköylü Tevfik Çekiç’ten yardım almışlar.

NeÅŸeli bir Rumeli havası olan “OÄŸlan OÄŸlan” ÅŸarkısını Fehmiye Çelik çocukluk günlerinden biliyormuÅŸ: “Biz Balkan göçmeniyiz. ÇocukluÄŸumda kına gecelerinde kadınlar arasında söylenen bir ÅŸarkıydı. Biraz erkekliÄŸi ti’ye alan, erkeklerle alay eden, o karizmasını alaÅŸağı eden kadın aÄŸzı bir ÅŸarkı.”


SÄ°LAHLARI BIRAKALIM

SavaÅŸ karşıtı ifadeler içeren Sırpça “Ajde Jano-Haydi Jano” ÅŸarkısının hemen ardına baÄŸladıkları “Beyaz Karanfil” ÅŸarkısını Fehmiye Çelik anlatıyor: “Barışa davet eden, ‘Yano haydi silahları bırakalım, evi barkı bırakalım, sadece dans edelim’ diyen ÅŸarkı. Bizim düğünlerde çalınan ‘Karanfil Beyaz’ türküsüne melodik olarak o kadar benziyor ki. Åžimdiki kin ve öfkeyi kırmak adına bu ÅŸarkıları birbirine baÄŸlayıp söyledik.”

“Bum Bum” da Çelik ve Akkaya’nın birlikte yazdığı, Romancasına Sarıköylü Tevfik Çekiç’in katkıda bulunduÄŸu hareketli, ama acıları alaycı bir dille anlatan savaÅŸ karşıtı bir ÅŸarkı.

Roman ağırlıklı

Ayhan Akkaya, Balkanlar’dan yola çıkıldığında Roman müziÄŸinin ağırlığının altını çiziyor: “Balkanlar’dan, Makedonya’dan yola çıkıp Ä°stanbul’a geldik. Bunu da Ä°stanbul’dan bakarak yaptık. Romanların biraz görmezden gelinen tarafı vardır. Balkanlar’da yapılan müziÄŸin büyük bir kısmını Romanlar çalıyor. Sonuçta bu müziÄŸi yapan insanları öne çıkartmaya çalıştık. Dolayısıyla Makedon müziÄŸi de çalsak, Rumeli türküsü de çalsak kendi bestemizi de çalsak, o kimlik daha açık ÅŸekilde görünsün istedik. Yoksa ‘Roman müziÄŸi yapıyoruz’ desek bize kimse inanmaz. Hüsnü Åženlendirici bize göre çok daha Roman müziÄŸi yapıyor aslında. Biz de o insanlarla beraber çalışarak bir ÅŸeyler öğrenmeyi, bir ÅŸeyler paylaÅŸmayı istedik.”

Gayda

formu

Gayda, Balkanlar’da yaygın olarak kullanılan Karadeniz’deki tulum ve Ä°skoç gaydasına benzeyen hayvan derisini ÅŸiÅŸirerek çalınan bir çalgıyı ifade ediyor. Fehmiye Çelik, “gayda”, “kayde” sözcüğünün aynı zamanda müzik anlamına da geldiÄŸini söylüyor: “Gayda formu diye bir makam var. Sembolik de olsa o ismi yaÅŸatmak istedik. Balkanlar’ın bittiÄŸi yer aslında. Balkanlar’dan esen rüzgârların BoÄŸaz’a kavuÅŸması. 500 yüzyıllık ortak Osmanlı dönemi... Ortak kültürler, Ä°stanbul’dan yapılan bir Balkan romanesi.”

KardeÅŸ Türküler’e devam

KardeÅŸ Türküler’in dağıldığına iliÅŸkin söylentilere Ayhan Akkaya biz sormadan yanıt verdi: “KardeÅŸ Türküler bir okul. Bir yandan KardeÅŸ Türküler devam ederken bir yandan da yaptığımız uzmanlaÅŸma çalışmaları bunlar. Zaten bunları KardeÅŸ Türküler’e de taşıyoruz. KardeÅŸ Türküler’deki aynı ilkeleri sahipleniyoruz. Birbirini destekleyen, alternatif okullaÅŸma ÅŸeklinde, KardeÅŸ Türküler’in farklı ÅŸubelerini oluÅŸturuyoruz. Bizde sınıf, sınav sistemi yok. Bu anlamda çok geçmiÅŸte kötü örnekler var. Gruplar en fazla on sene yaÅŸamış. Sonra bir kiÅŸi ismi yaÅŸatmaya çalışıyor. O yüzden ‘KardeÅŸ Türküler dağıldı’ gibi ÅŸeyler olmaya baÅŸlıyor ama deÄŸil. Gaydaistanbul, KardeÅŸ Türküler’in bir alt projesi de deÄŸil. Balkanlar, Rumeli, halklar, kültürler arasındaki geçiÅŸkenlikler, uzaklıklar yakınlıklar. Biz burayı bir okul olarak tasarladığımızdan Gaydaistanbul, okulun parçası.”


BGST ÅžEMSÄ°YESÄ°

Fehmiye Çelik, Akkaya’nın anlattıklarını örneklerle tamamlıyor: “Elbette KardeÅŸ Türküler’den yetiÅŸmiÅŸliÄŸimizin etkileri var. Feryal Öney, Türkmen müziklerini iÅŸlediÄŸi ‘Bulutlar Geçer’ albümü yaptı. Vedat Yıldırım’ın öncülüğünde ‘Bajar’ albümü yeni çıktı. Kendi alanında farklı dertleri de olan projeler. Her biri kendi başına bağımsız çalışma ama tabii ki BGST ÅŸemsiyesi altında. Bizim yaptığımız iÅŸler her zaman arka planda eÄŸitim araÅŸtırma kanadından beslenir. KardeÅŸ Türküler konserinde iki Roman havası çaldığınız zaman o kültürleri vermiÅŸ olmuyoruz ki sadece, kardeÅŸliÄŸin altını çiziyoruz. O zaman iÅŸte uzmanlaÅŸma, uzun vadeli çalışmalar gerekiyor.”