Osmanlı’nın izinde Makedonya    
Yakup ÖNAL
Hürriyet Seyahat Eki,  06.07.2009
 
Balkanlar’ın yaÅŸayan kültür müzesi Makedonya Cumhuriyeti, Vardar Nehri’nin geniÅŸ vadisinde, yüksekliÄŸi iki bin metreyi aÅŸan daÄŸların arasına kurulmuÅŸ. Yüzölçümü Ankara’dan biraz büyük. 2 milyonluk nüfusunun 77 bini Türk kökenli. 500 yıllık Osmanlı mirası ve doÄŸası özenle korunmuÅŸ. Elvada Rumeli dizisinde izlediÄŸiniz manzaraların içinde tatil yapmak isterseniz, beÅŸ günlük bir turda tüm Makedonya’yı keÅŸfedebilirsiniz.

Bir zamanlar Osmanlı’nın hakim olduÄŸu ÅŸehirleri, Ãœsküp, Manastır, Kalkandelen, Ohri’yi görmek için düştük yola. Ãœsküp’ten baÅŸladık turumuza. Ãœsküp Kalesi’nde restorasyon çalışmaları devam ediyor. Buradan bakıldığında, Vardar Nehri ve üzerindeki Tarihi TaÅŸ Köprü hemen dikkat çekiyor. Kaleden ÅŸehre inen yolun solunda, Türk BüyükelçiliÄŸi ve Balkan Ãœniversitesi bulunuyor. Ãœniversitenin yanı başında restore edilmekte olan Mustafa PaÅŸa Camii var. 1492’de yapılmış. Restorosyan nedeniyle kapalı. Caminin yanından yokuÅŸ aÅŸağı Ãœsküp Çarşısı’na iniliyor. Çarşı, Ãœsküp’ü fetheden YiÄŸit Mehmet PaÅŸa döneminde yapılmış. TaÅŸ sokaklarına dizilen tek katlı kuyumcu, ayakkabıcı, kuruyemişçilerin arasında yürürken Ä°skender Kebap, Bursa KumaÅŸ gibi Türkçe tabelalar dikkatimizi çekiyor. Ãœsküplü Türklerin iÅŸlettiÄŸi bu dükkanlarda Türkiye’den gelen ziyaretçiler özel bir sevgi ve muhabbetle karşılanıyor.

HARABATÄ° TEKKESÄ°’NDE TATLI BEKTAŞİ SOHBETÄ°

Çarşının ortasındaki havuzlu restorana uÄŸrayıp, “Aman... Ãœsküp’e geldiÄŸinizde, yemeden gitmeyin” denilen, çömlekte kurufasulye ve sucuk sipariÅŸi verdik... Biz beÄŸendik, sizin de beÄŸeneceÄŸinize inanıyorum. Ãœsküp’te Murat PaÅŸa Camii, Kapan Han, Alaca Camii, Yahya Bey Camii, Ä°sa Bey Camii, Sultan Murad Camii ve Saat Kulesi’ni mutlaka görün.
Makedon Radyosu’nda Türkçe editörlük yapan Seyhan Yakupi bize eÅŸlik ediyor. Türk kahvesine davet ediyor. Burada, Ãœsküp’ün adının nereden geldiÄŸini öğreniyoruz. Ãœsküp’ü Bizansılar’dan “yüz küp” altın karşılığı, YiÄŸit PaÅŸa satın almış. Yüz küp, zamanla Ãœsküp halini almış. Ãœsküp’ün içinden geçen Vardar Nehri’nin üzerindeki tarihi TaÅŸ Köprü’den yürüyerek meydana çıkıyorsunuz. Ãœsküp doÄŸumlu Nobel Barış Ödülü sahibi Rahibe Terasa’nın evinin de bulunduÄŸu cadde kafelerle dolu. Cadde üzerindeki bronzdan yapılma heykeller dışında, Türkiye’yi tanıtan afiÅŸler de dikkatinizi çekecektir. Ãœsküp’te faaliyet gösteren Koç Holding’e ait Ramstore, halkın epey ilgi gösterdiÄŸi alışveriÅŸ merkezlerinden. Ãœsküp’ün gecelerinin de eÄŸlence açısından iyi olduÄŸu söylenmesine raÄŸmen biz, Vardar Nehri yanındaki bir lokantayı tercih ettik.

Ertesi gün, Tetovo’ya (Kalkandelen) yolumuzu düşürdük. Makedonya’nın üçüncü büyük ÅŸehri, Åžar Dağı eteklerinden geçen Pena Nehri’nin kenarına kurulmuÅŸ. Åžirin bir ÅŸehir. Kalkandelen’de ünlü Alaca Camii’nin yanı sıra, Osmanlı’dan kalma köprüler olduÄŸunu öğreniyoruz. Balkanlar’daki en önemli yaÅŸayan yapı olarak kabul edilen, BektaÅŸilerin Merkezi, Harabati Tekkesi de bu ÅŸehirde. Tekkenin giriÅŸ kapısının karşısı Müslüman mezarlığı. Mezar taÅŸlarının üzerinde ay yıldızlar görüyoruz. Tekkeden içeri giriyoruz. Tekkenin lideri BektaÅŸi Babası Tahir Eminiz. DerviÅŸliÄŸini Abdulmuttalip Bakıri yapıyor. DerviÅŸ Bakıri tekkenin hizmetkarı olduÄŸunu belirterek, “tatlı yiyelim, tatlı konuÅŸalım” diyor. Bize ÅŸeker ikram edip, tekke hakkında bilgiler veriyor. Ziyaretçi defterinde, Ä°stanbul eski Emniyet Müdürü Celalettin Cerrah gibi isimlere rastlıyoruz. Kalkandelen’in çıkışındaki SEUU (Güney DoÄŸu Avrupa Ãœniversitesi) yer alıyor. Ãœniversitenin kapı görevlisi Türk. Ankara Ãœniversitesi Ekonomi Mezunu arkadaşımız, Kalkandelen Türklerinden Sevil Recepi de bu üniversitede öğretim üyesi. Öğrenciler arasında Türkiye’den gelenlerin bulunduÄŸunu öğreniyoruz.

MANASTIR’IN KIZLARI GÃœZELLİĞİYLE MEÅžHUR

Ohri’nin yanı başındaki Struga ÅŸehri, Srno Drim nehrinin kıyısına kurulmuÅŸ. Ohri Gölü’nü besleyen nehrin iki yakası da lokantalarla dolu. Buraya yolunuz düşerse, alabalık yemeden ayrılmayın.
Struga’daki edebiyat çevrelerinden her yıl 21-27 AÄŸustos tarihleri arasında “Uluslararası Struga Åžiir AkÅŸamları” düzenlendiÄŸini öğreniyoruz. Ãœstelik 1974’te Fazıl Hüsnü DaÄŸlarca’ya Altın Çelenk Ödülü verilmiÅŸ. Yolumuzu Bitola’ya (Manastır) düşüreceÄŸiz ama önce Resne’ye uÄŸuyoruz. Resneli Niyazi Bey’in konağını geziyoruz. Ä°ttihat Terakki’nin önde gelen isimlerinden Resneli Niyazi, Türk-Yunan savaşında gösterdiÄŸi baÅŸarılarla tanınıyor. Koruması tarafından öldürülmesi “Ne ÅŸehittir ne de gazi, pisi pisine gitti Niyazi” sözüne ilham vermiÅŸ.

Resne’deki kısa ziyaretin ardından Manastır’a varıyoruz. Ä°lk durağımız Mustafa Kemal’in 1899’da mezun olduÄŸu Askeri Ä°dadi. Kışladaki Anı Odası’nı ziyaret ediyoruz. Görevli odayla ilgili bilgi veriyor. Mustafa Kemal’in öğrencilik dönemini yansıtan balmumu mumyası, fotoÄŸrafları, giysilerinin sergilendiÄŸi odada, hayatını anlatan video izlenebiliyor. Manastır’ın çarşını gezerken her yerde Osmanlı’nın izi görülüyor. Gençlerin piyasa yaptığı Åžirok Caddesi’nde Türk KonsolosluÄŸu’nu görüyoruz. Yine karşımıza Elveda Rumeli dizisinin Fatma’sı Åžebnem Sönmez ve oyunculardan iki kız kardeÅŸ çıkıyor. Åžebnem Hanım’la ayak üstü sohbet ediyoruz. Manastır’ın içinden geçen Vardar Nehri kenarındaki lokantalar, Osmanlı’dan kalma camiler, evler dikkat çekiyor. Manastır’da 1506 da yapılmış Ä°shak Çelebi Camii’nin bahçesi Osmanlı mimarisini yansıtan iÅŸlemeli taÅŸlarla dolu. Manastırlı dostumuz “Sizde Ä°zmir’in, bizde Manastır’ın kızlarının güzelliÄŸi dillere destandır” diyor.
Makedonya bu aralar Türkiye’den gelenlerin yoÄŸun ilgi gösterdiÄŸi yerler arasında ön sıralarda yer alıyor. Tadımlık bir gezi için beÅŸ gün yeterli.

OHRÄ°

YemyeÅŸil ormanların arasından kıvrıla kıvrıla geçen yoldan Ohri’ye yaklaşırken, çevredeki köylerin minareleri dikkatimizi çekiyor. Yol kenarlarında açılan küçük tezgahlarda bal kavanozları sıralanmış. Ohri’de bal, çay ve kahveyle de tüketiliyor. Fincanın yanına küçük pakette bal konuluyor. Ohri, 42 bin nüfusuyla Makedonya’nın yedinci büyük ÅŸehri. UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası listesinde. Ä°ki ülkeye sınırı olan ÅŸehir, derinliÄŸi 300 metreyi bulan muhteÅŸem Ohri Gölü’nün kıyısına kurulmuÅŸ. Tito’nun konağı yakınındaki otelde konaklıyoruz. Tito için dağı delip, göle inen asarsör yapmışlar.

Göl kenarındaki kafede karşımıza geçmiÅŸin giysileriyle oyuncu Erdal ÖzyaÄŸcılar çıkıyor. TV dizisi Elveda Rumeli burada çekiliyor. Kısa bir sohbetten sonra, biz Ohri’yi gezmeye, o sete gidiyor. Gölün yedi yılda bir kendini temizlediÄŸini öğreniyoruz. Avucumuza aldığımız su berrak ve tatlı. Ohri çarşısındaki Halveti Tekkesi’ni ziyaretimizde kanlı sancağı görüyoruz. Ziyaretçi defterinde, merhum CumhurbaÅŸkanı Turgut Özal, Genelkurmay eski BaÅŸkanı Ä°. Hakkı Karadayı, Ä°ngiltere Prensi Charles’ın fotoÄŸrafları var. Ohri sokakları bize hiç yabancı gelmiyor. Osmanlı-Türk mimarisinin en güzel örneklerini taşıyan evler, daracık sokaklara dizilmiÅŸ. Film için kullanılan eve girdiÄŸimizde bizi Ohri’li ressam Zivko Pejoski karşılıyor. Tablolarını, rölyeflerini gösteriyor. Ohri Kalesi’ne çıkıp, gölü, ÅŸehri seyrediyoruz. Kırmızı kiremitli çatıların üstünden gölün mavisi etkileyici. Ohri’li arkadaşımız “Galiçitza Dağı’nın eteklerindeki bu rengarenk su kütlesinin benzerine baÅŸka yerde rastlayamazsınız” diyor. Gölde tekne turu yapıp çevredeki daÄŸlara bir de sudan bakıyoruz. Gölden çıkan inci, çarşıdaki kuyumcuların en fazla sattığı ürünlerden. Kenti beÅŸ asır yöneten Osmanlı’dan kalan Haydar PaÅŸa, KuloÄŸlu, Hacı Hamza, Ali PaÅŸa, Hacı Durgut camileri kültür mirası olarak özenle korunuyor.