Zaman gazetesi Kültür Sanat


Stelios Kazantzidis’in Türkiye’ye gecikmiÅŸ merhabası  
 

1931 yılının yine böyle sıcak bir aÄŸustos gününde Atina’ya baÄŸlı Nea Ionia’da bir göçmen çocuÄŸu olarak dünyaya gözlerini açar Stelios Kazantzidis. Ä°nÅŸaat işçisi Haralambos ve ev hanımı Gesthimani’nin ilk oÄŸlu. Hayatın gittikçe zorlaÅŸtığı, insanların ekmek ve yaÄŸ bulmaya servet ödediÄŸi zor yıllarda baÅŸlıyor onun hikâyesi.  

Stelios 11 yaşında. Harambalos ailesini alıp Bulgaristan’ın Platanakia köyüne gider. Orada Alman muhalifi bir kuruluÅŸta çalışan baba, bir ÅŸekilde Almanlara ihbar edilir. Stelios ailesiyle Almanların iÅŸkencesine maruz kalarak kısa zamanda Platanakia’dan ayrılıp Selanik üzerinden gemiyle Stelios’un doÄŸduÄŸu Nea Ionia’ya döner. Babası hareketli bir solcu olan Stelios, onun siyasi tercihinin bedelini iÅŸkence görerek öder. Ta ki 1946 yılında, babasını yine öyle bir iÅŸkence sırasında kaybedene kadar. 15 yaşında yetim kalan Stelios, artık ailesi için ekmek derdine düşer.
Babasının ölümü Stelios için zor bir dönemin baÅŸlangıcıdır. Para kazanmak için Omonia Meydanı’nda bavul taşır. Pazarlarda kestane satar, tekstil fabrikalarında çalışır. Bu hazin hikâye Türk filmlerinde olduÄŸu gibi Stelios’un ‘Mantos Venetis’ tarafından keÅŸfiyle nihayet bulur.

Tavernalarda Venetis’in grubuyla geçen 2-3 ay içinde isim yapmaya baÅŸlayan Stelios, istikbalde hayatına yön verecek sesinin güzelliÄŸini henüz fark etmektedir. Grup şöhret basamaklarını tırmanıp, Stelios Yunanistan’ın en meÅŸhur tavernasında mikrofonu eline aldığında müziÄŸin mesleÄŸi olduÄŸuna kanaat getirir.

Bir dönem S.Hrisinis’le çalışıp müzik tekniÄŸini derinleÅŸtiren Stelios’un ilk albümü Columbia’dan 1952’de çıkar. Devrin iyi bestecisi Apostolos Kaldaras’ın ‘Yüzmeye Gidiyorum’ ÅŸarkısını yorumlamasına raÄŸmen albüm ilgi görmez. Ä°kinci albümünde Gianni Papaioannou’nun “The Suitcases” ÅŸarkısıyla çıkış yapan Stelios, 2 bin albüm satarak Yunanistan’ın en tanınan isimlerinden biri olur. 1956’da yine büyük kitlelerin sevgilisi, yorumcu Marinella ile müzikte ve hayatta yollarını birleÅŸtirir. Marinella ve Kazantzidis yaptıkları düetlerle zamanın en iyi ikilisi haline gelir. Bu hızla birçok yabancı memlekette konser veren Kazantzidis, Türkiye konserinde sahnedeyken Zeki Müren de dinleyiciler arasındadır. Kazantzidis’in güçlü ve hüzünlü sesini yüreÄŸinin derinlerinde hisseden ‘sanat güneÅŸi’ gözyaÅŸlarına hâkim olamaz.

Gelin bu hikâyeyi bir de tersinden okuyalım. Kazantzidis ailesi, 1923 Lozan Mübadele’si ile Atina’ya zorunlu dönmüş. Ä°ki oÄŸulları dünyaya gelmeden Karadeniz’in güzide ÅŸehri Ordu’da yaÅŸarlarmış. Atina’da doÄŸup büyüyen Kazantzidis’in albümünde ‘Hamsi Koydum Tavaya’ okuması biraz da bu sebepten. Daha da ilginç olan, Kazantzidis’in Türkân Åžoray’a âşık olması. AÅŸkını uzun süre kalbinde saklı tutan Kazantzidis, Türkân Sultan’a bir türlü açılamayıp hayata ‘platonik âşık’ olarak vedâ etmiÅŸ.

Arkasında yüzlerce ÅŸarkı ve birçok sinema filmi haricinde böyle bir hikâye bırakan Kazantzidis, hâlâ Rebetiko’nun modern bir kolu olarak kabul gören Laika’nun en saygın icracısı olarak anılıyor. Folk köklerden gelen ve akustik icra edilen Rebetiko’nun, amfili sazlar, 4 telli buzuki, davul ve ilerleyen yıllarda klavyenin katılımıyla ortaya çıkan ve Yunan Fantazi’si olarak anılan Laika, 50’lerde Kazantzidis’le ciddi bir ivme kazanıyor. Stelios Kazantzidis, ölümünün üzerinden yedi yıl geçtikten sonra Türkçe ÅŸarkılarıyla nihayet Türkiye’de. “Stelios Kazantzidis’ten gecikmiÅŸ Türkçe bir Merhaba” adlı derleme albümün alt baÅŸlığı ‘Anadolu Åžarkıları’. Yesâri Asım Arsoy’un ‘Bekledim de Gelmedin’ ve Abdülhâk Hamit güftesi ‘Makber’, albümün klasikleri. Çadırımın Ãœstüne Şıp Dedi Damladı, Alim, Pınarda Buldum Seni gibi hareketli ÅŸarkılar Kazantzidis’in Yunan tavrı ve nadiren aksayan Türkçesiyle daha bir neÅŸeli. Remetiko ve Yunan müziÄŸine bir ÅŸekilde aÅŸina olup bu lezzetin bir Türkçe ÅŸarkıya nasıl yansıyacağını merak edenler, Kazantzidis’in albümündeki parlak icralarla aradığından fazlasını bulacak.

‘Ta Tragoudia Tis Anatolis’te Kazantzidis yanında Türkçe okuyan iki Yunan solisti daha yer bulmuÅŸ. Thodoros Dermitzoglou, Kasap Nisak ve Asmaların Dalına’yı okurken, Lena Stabouli, yine bir Yesâri Asım ÅŸarkısı Ãœmitlerim Hep Kırıldı ve Rumeli ÅŸarkısı Ä°ndim Havuz Başına’yı 1960’lardan bir kayıtla seslendiriyor. Mübadele’yi kastederek “Yunanistan’dan kalkıp buralara gelen Mehmet’lerin, Rüstem’lerin, ya da Türkiye’den kalkıp oralara giden Kosta’ların, Yorgo’ların, aynı insan olduÄŸunu anlatmak içindi.” diyor albümün mimarı Murat Çorluk. Müşterek kültürün altını kaliteli numûnelerle çizen “Anadolu Åžarkıları”, Yunan müziÄŸi tadına aÅŸina olanlara Türkçe bir ziyafet vaat ediyor.



18 August 2008, Monday


TALAT ALKAN