Vezirler ÅŸehri Travnik
Milli Gazete
11 AÄŸustos 2008

Saraybosna’ya 85 km mesafede bulunan 70 bin nüfuslu Travnik’te 19 Osmanlı vezirinin türbesi bulunduÄŸundan 70 bin nüfuslu Travnik’e vezirler ÅŸehri deniyormuÅŸ. SavaÅŸta dahi eÄŸitim ve öğretime ara verilmemiÅŸ Ä°slam Medresesi bu ÅŸehirde. Ä°slam medresesinde ise 100’ü kız, 100’ü erkek, toplam 200 öğrenci okuyor. Bizdeki Ä°mam-Hatip Liselerinin muadili bir okul. Medresenin isteyen erkek öğretmenleri sarık ve cübbeleriyle, bayanlar ise başörtülü  kıyafetleriyle derslere giriyorlar.
Selami ÇALIŞKAN
Vezirler ÅŸehri 70 bin nüfuslu Travnik’in ve savaÅŸta dahi Ä°slami eÄŸitim ve öğretime ara verilmeyen Ä°slam medresesi’nin (Elçi Ä°brahim PaÅŸa Medresesi)  methini Bosna-Hersek’e gitmeden Prof. Dr. Nevzat Kor Hocamızdan duymuÅŸtum. 19 Osmanlı vezirinin türbesi bulunan Travnik  uzun yıllar Bosna'nın merkezi olmuÅŸ. Osmanlı ve Yugoslavya Krallığı döneminde Avusturya--Macaristan Ä°mparatorluÄŸu'nun bu ÅŸehirde konsolosluÄŸu varmış. Travnik’te en çok eser yaptıran Ä°slam Medresesi’nin de banisi Elçi Ä°brahim  PaÅŸa, kendi ismiyle kale, cami ve çeÅŸme yaptırmış. Bosna’da içme suyu bol. Her yerde kaynak suları çıkıyor. Travnikte de bir deÄŸirmen döndürecek su Elçi Ä°brahim paÅŸa kalesinin altından çıkıyor. Osmanlı döneminde sancak merkezi olan Travnik’te halkın önemli kesimi koyunculuk ile geçiniyor. Peynir ve kuru eti (çemensiz isli pas-tırması) meÅŸhur. Orta Bosna' da yer alan yemyeÅŸil Travnik’i görünce kendinizi Karadeniz’de bir vadide zannediyorsunuz. Travnik ismi, otluk manasına geliyormuÅŸ. Mimari bakımdan Bosna’da bir benzeri bulunmayan Alaca Åžareno Camii bu ÅŸehirde.
Erkek öğretmenler sarıklı, bayanlar başörtülü
Elçi Ä°brahim PaÅŸa Medresesi’nin bugünkü ismi “Ä°slam Medresesi”. 100’ü kız, 100’ü erkek, toplam 200 öğrencisi bulunan medrese, bizdeki Ä°mam-Hatip Liselerinin muadili bir okul. Medresenin isteyen erkek öğretmenleri sarık ve cübbeleriyle, bayanlar ise başörtülü  kıyafetleriyle derslere giriyorlar. Kız öğrenciler için de kıyafet serbest. Tıpkı diÄŸer okullarda olduÄŸu gibi rengarenk elbiseler giyiyor, farklı ÅŸekil ve renklerde eÅŸarplarla baÅŸlarını örtüyorlar. Öğrenciler, çok güzel bir binada öğretim görüyorlar.  
Şeffaf yardım sandığı gibi bir de Osmanlılar döneminde medresede ders veren alimlerin yazdığı el yazması kitapler teşhir ediliyor. Dikdörtgen şeklinde binanın ortası boşluk bırakılmış. Dört bir yanda dershaneler. Ortadaki boşluğun üzeri camekanla kaplanmış. Ortadaki aln çok maksatlı kullanılıyor. Cuma günleri hutbede okunan minberin bulunduğu alanda öğrenciler hutbe okuyor ve namaz kıldırıyor. (Vakit namazları da burada kılınıyor) Namazlık halıfleksler toplanıyor, alana ping-pong masaları kuruluyor. Bir köşesi tv seyretmek isteyenlere ayrılmış. Öğrenciler gayet rahat bir ortamda. İbadet, eğitim ve spor aynı mekanda.
Kız öğrencilerin derste olduÄŸu bir sırada sınıfa girdik. “Ä°stanbul’u görenler parmak kaldırsın” deyince, sınıfın yarısı parmak kaldırdı. “-Ä°stanbul’u beÄŸendiniz mi?” sorumuza, “BeÄŸenmek ne kelime, hayran kaldık” cevabını verdiler.
Okutulan derslerin isimleri
18 ders okutulan Ä°slam Medresesi’nde bazı derslerin isimleri şöyle “Hadis, Tefsir, Kelam, Fıkıh, Felsefe, Batı Medeniyeti ve Tarihi, Ä°slam Medeniyeti ve Tarihi, Güzel Yazı (Hüsn-i Hat) Dokumacılık, Türk Dili ve Edebiyatı, BoÅŸnakça, Ä°ngilizce, Arapça, Farsça, Almanca, Kütüphanecilik, (Kız öğrenciler için) Ev ve El Ä°ÅŸi, Musiki, Ruh ve Beden EÄŸitimi. Mesela Ä°slam Medeniyeti ve Tarihi dersinde hangi konuları okuduklarını da sordum. “Hz. Adem’den (a.s.) Hz. Muhammed’e (as) kadar Peygamberler tarihi, RaÅŸit Halifeler, Emeviler, Abbasiler, Selçuklular, Osmanlılar ve Atatürk dönemi”  karşılığını verdiler. Ha bu arada Endülüs Emevileri dönemini de okuyorlar.
Travnik’te Camilerinin sıklığını anlatmak için: “Bir fotoÄŸraf karesine 7 cami minaresini sığdırabilirsiniz” diyorlar. Kışlar sert geçtiÄŸi için evlerin çatıları kar birikmesin diye dik yapılıyormuÅŸ. Åžehirde bulunan diÄŸer camiler ÅŸunlar: Hasan AÄŸa Camii, II. Beyazid Camii, Hacı Ali Bey Camii, Muslihiddin Tezkereci Camii ve Hacı Ali Bey Camii.
Fatih’in fermanı ya da insan hakları beyannamesi
Her yerde olduÄŸu gibi Fatih Sultan Mehmed’in fermanını resmini ve tuÄŸrasını burada da görmek mümkün. Bosna’nın fatihi Fatih Sultan Mehmet Han, Fransisken (Katoliklerin bir kolu) mezhebinin baÄŸlılarına bir ahidnâme veriyor. BaÅŸka dinden ve ırktan olanlara hoÅŸgörü ile muameleyi öngören bu ferman, Fatih’in Bosna’yı fethinden sonra 28 Mayıs 1463 tarihinde Milodraz’da yazılmış. Fethedilen bölge ahalisine inanç, can ve mal hürriyetinin tanındığını belgeleyen bu ahidnâmede bildirilenler, tarihte bilinen insan hakları hareketlerinden en eskisi olan Fransız Ä°htilâli’nden 326, 1948 Uluslararası Ä°nsan Hakları Bildirgesi’nden 485 yıl önce uygulamaya konmuÅŸ. Bu ahidnâmenin orjinali bugün Foynika ÅŸehrinde Fransisken Katolik Kilisesi’nde korunuyor. Günümüz Türkçesine çevirisi şöyledir:
“Ahidnâme” Yardım Allah’tandır
Bosna rahiplerine Sultan Muhammed Han-ı Merhum’un verdiÄŸi ahidnâme suretidir: NiÅŸan-ı Hümayun ÅŸu ki; Ben ki Sultan Muhammed Han’ım; üst ve alt tabakada bulunan bütün halk ÅŸu ÅŸekilde bilsin ki, bu fermanı taşıyan Bosna rahiplerine lütufta bulunup ÅŸu hususları buyurdum: Sözkonusu rahiplere ve kiliselerine hiçkimse tarafından engel olunmayıp rahatsızlık verilmeyecektir. Bunlardan gerek ihtiyatsızca memleketimde duranlara ve gerekse kaçanlara emn ü eman olsun ki, memleketimize gelip korkusuzca meskûn olsunlar ve kiliselerinde yerleÅŸsinler. Ne ben ne de vezirlerim ve ne de halkım tarafından hiç kimse bunlara herhangi bir ÅŸekilde karışıp incitmeyecektir. Kendilerine, canlarına, mallarına, kiliselerine ve dışarıdan memleketimize getirecekleri kimselere dahi yeri ve göğü yaratan Allah hakkı için, Ulu Peygamberimiz hakkı için, yedi Mushaf hakkı için, yüz yirmi dört bin peygamber hakkı için ve kuÅŸandığım kılıç için en ağır bir yemin ile yemin ederim ki; söz konusu rahipler benim hizmetime ve benim emrime itaatkâr oldukları sürece yukarıda belirtilen hususlara hiç kimse tarafından muhalefet edilmeyecektir.”