Pazar

27 Temmuz 2008 Hürriyet
Ada deliliÄŸi

Ayten SERÄ°N

"Burası sanki bağımsız bir ülke, kendimi burada daha özgür ve güvenli hissediyorum" diyor Gökçeada’da yaÅŸayan Doç. Dr. Rıdvan Yurtseven. Ä°stanbul’a bir haftalığına gitmek zorunda kalsa, kendini hemen adalara veya ada havası veren bir sokaÄŸa atıyor. Adadayken vapur hatlarının iptalini bile coÅŸkuyla karşılıyor. Bunun sebebi Ä°ngiliz yazar Lawrence Durrell’in adını koyduÄŸu "islomania", tam çevirisiyle ada manyaklığı. Klasik sözlüklerde böyle bir madde olmasa da bu dünyada bir çok kiÅŸiyi saran bir çeÅŸit bağımlılık, tutku, saplantı.

Bazı insanlar için bir tecrit yeridir adalar, mahrumiyettir. Amerika’nın meÅŸhur Alkatras Hapishanesi San Fransisco’da bir ada üzerindedir mesela. Bizdeki Ä°mralı ve Yassıada da öyle. Åžimdi eÄŸlence ve sayfiye yeri olan Marmara adaları da, eskiden tahttan indirilen Bizans imparatorlarının sürgün yeriydi.

Ama bazı insanlar için dünyadan kopmak ceza deÄŸil ödül. Bir adada kendini ulaşılmaz bir yerde hissetmeden yaÅŸamayanlar da var. Ada deliliÄŸi deyince aklınıza ada sevgisi gelmesin. Bir süre bir adaya gidip tatil yapmaktan hoÅŸlanmak gibi bir ÅŸey deÄŸil bu. Ya da her adalı otomatik olarak ada maynağı deÄŸil. Ä°slomania, adalar için duyulan bir saplantı, önlenemez bir tutku. Ä°slomanlar aslında bir adada kendi kafalarındaki cenneti yaratıyor; onun zor ulaşılır olması da cennetin gizli ve özel olduÄŸunu hissettiriyor onlara. Bozcaada’ya Yerel Tarih Müzesi kuran ve bu konuda kitap hazırlayan Hakan Gürüney (47) çocukluÄŸundan beri adaya gitme fikrine bayıldığını, sonunda aradığı hayal adasının Bozaada ile örtüştüğünü söylüyor örneÄŸin.

KAYIP ATLANTÄ°S’E DUYULAN ÖZLEM

Ä°slomania tanımı ilk kez Ä°ngiliz yazar Lawrence Durrell’in "Reflections on a Marine Venus" (Deniz Venüsü’nden Yansımalar) adlı romanında geçiyor: "Gideon’un (roman kahramanı) karalama defterleri arasında bir gün, daha tıp bilimine geçmemiÅŸ hastalıkların bir listesini bulmuÅŸtum, bunlar arasında çok seyrek rastlanan ama tanınmadığı da ileri sürülemeyecek bir ruh hastalığının adı olarak "islomania" sözcüğü göze çarpıyordu. Bunu açıklamak için Gideon, adalarda her nasılsa karşı konmaz bir çekicilik bulan insanların olduÄŸunu söylerdi hep. Bir adada, denizle çevrili küçük bir dünyada olduklarını bilmek bile, böylelerinin içini sözle anlatılmaz bir sarhoÅŸlukla dolduruverir. Bu doÄŸuÅŸtan ada-tutkunları, derdi Gideon, doÄŸrudan doÄŸruya Atlantislilerin soyundandırlar, ada yaÅŸamına bilinçaltlarında süren özlem, yitik Atlantis ülkesine yönelmiÅŸtir."

ADALILAR DAHA Ä°YÄ° OLUR

Ada literatürü de islomanlar için önemli. Bir ada ülkede yaşayan İngilizler bu işe kafayı takmış. www.islomania.com sitesi islomanlara hizmet ediyor. Ada haberleri, ada tarihleri, İngilizce ada edebiyatı araştırmaları bu sitede toplanmış.

Adaların batı kültüründe mistik bir anlamı var. Yüzyıllardır kahramanlık yolculuklarıyla, kutsal arayışlarla, hayali ülkelerle iliÅŸkilendirilmiÅŸler. Bir görüşe göre adalar, artık karada bulamadığınız bir "baÄŸsızlık" hissini saÄŸlıyor. Amerikalı tarihçi ve yazar Thurston Clarke (62), "Cenneti Aramak" ve "Islomania" isimleriyle basılan kitabında islomanlardan şöyle bahsediyor: "Ä°nanıyorum ki onlar, adaların bizi daha "iyi insan" olmaya ittiÄŸini keÅŸfedecek hassasiyete sahipler. Adalar bizi komÅŸularımızla el sıkışmaya, kendimizi dinlemeye (hatta belki Tanrı’yı da) tarihe ve doÄŸanın çizdiÄŸi sınırlara saygı duymaya, vahÅŸi doÄŸa ve güzellikle iç içe yaÅŸamaya alıştırır. Ä°ÅŸte bu nedenle, dünyanın küresel köye dönmesi veya küresel ısınma yüzünden bir ada kaybedilirse, anakaradaki bir toprak parçasından çok daha fazla kaybedilmiÅŸ demektir."

Adanın dışına çıkınca üstüme bir ağırlık çöküyor

Doç. Dr. Rıdvan Yurtseven (44), Çanakkele Ondokuz Mayıs Ãœniveristesi’nde Turizm ve Otelcilik Bölümü’nde ders veriyor, Gökçeda Meslek Yüksek Okulu’nun müdürü. Adalarda sürdürülebilir turizm üzerinde uzman. Gökçeada’da kültürü ve tarihi araÅŸtırıyor, sözlü tarih çalışmaları yapıyor. "Slow Food ve Gökçeada" ve TÃœBA için yaptığı Adalara has meslekler gibi konularda kitapları var. Dünyadaki bütün adalarla ilgili kitap topluyor. Bu uzmanlığın altında gerçek bir islomanlık var:

Siz kendinizi ada manyağı olarak tanımlar mısınız ?

- Evet ben bir ada manyağı sayılabilirim. Ailem de köken olarak Giritli. Daha önce Çanakkale’de öğretim üyesiydim, tatil anlayışımız hep Bozcaada ve Gökçeada üzerineydi.

Sizi adaya baÄŸlayan ÅŸey ne, ne hissediyorsunuz adada?

-Burada kendimi daha bağımsız ve daha güvenli hissediyorum. Ada dışına çıkınca aynı güven hissini duymuyorum.

Adadayken bir acil durum olur da karaya ulaşmazsam diye hiç korku duymuyor musunuz?

- Hayır, tam tersine, adalı olduÄŸumuz için saÄŸlık kurumları bizimle daha çok ilgileniyor. Ä°stanbul’daki saÄŸlık kurumlarından daha kolay burda saÄŸlık hizmeti almak.

Mesela tam teşekküllü hastane gerektiren bir rahatsızlık geçirseniz?

- Ben adada beyin kanaması geçirdim. Önce burada müdahale edildi sonraki gün Çanakkale ve daha sonra da Ankara’ya gönderildim.

Bazen fırtınada anakarayla bağlantı kesiliyor, bu sizi olumsuz etkilemiyor mu ?

- Tam tersine bana bir coÅŸku veriyor. Adada olan bazı insanlar belediye ’gemi kalkmayacak’ anonsu yapınca paniÄŸe kapılıyor. Halbuki mesela o gün zaten bir yere gitmeyi bile düşünmüyorlar. Bizde öyle birÅŸey yok, burası sanki bağımsız bir ülke, bağımsız bir devletmiÅŸ gibi geliyor. BambaÅŸka bir duygu adalı olmak. Kendi sorunlarımı kendim çözmem gerektiÄŸini biliyor ve ona göre yaşıyorum. Åžarabımızı, konservemizi, salamura zeytinimizi yapıyoruz, başımızın çaresine bakmayı öğreniyoruz. Ayrıca burada hırsızlık hiç olmaz. Kaçamaz burdan hırsız, gemi kalkamadan yakalanır.

Bu tutkuyu tüm adalara karşı da duyuyor musunuz?

-Evet. Yunanistan’ın 30 adasını gördüm. Girit, Rodos, Limni, Semadirek, Sakız gibi adalara, daha çok Kuzey Ege adalarına gideriz. Her yıl en az birini görmeyi istiyorum.

Karada, deniz kenarı bile olmayan bir yerde yaşamak zorunda kalsanız ne hissederdiniz?

- Herhalde çok mutsuz olurdum ve dönmenin yollarını arardım. Adanın dışına çıktığımda vücuduma bir ağırlık çöküyor, adaya geldiÄŸim zaman rahatlıyorum. Ä°stanbul’da uzun süre kalmak zorundaysam, Rahmi Koç Müzesi’nde Midillili demirci ustasının bulunduÄŸu yapma bir ada sokağı var, adı Lesbos, oraya kaçarım. Ya da Büyükada’ya giderim. Bir hafta bile kalsam bir iki günü mutlaka oralarda geçiririm.

Ulaşılmaz olma hissi mi çekiyor sizi?

- Bir ada ne kadar ulaşılmazsa, anakaradan ne kadar uzaksa, benim için o kadar çekici.

Siz Gökçeada’da turizmi geliÅŸtirmeye uÄŸraşıyorsunuz, turizmin geliÅŸmesi o çok sevdiÄŸiniz adanın ulaşılmazlığını azaltmayacak mı?

- Turizmde iki yöntem vardır biri maliyet rekabetidir, herşeyi insanlara sunarsınız herkes gelebilir. Diğerindeyse ulaşılmaz olursunuz. Böyle yerlerin sizin tanımını yaptığınız gibi "manyakları" vardır, her türlü parayı vermeye hazırdır. 100 kişiden aldığınız parayı 10 kişiden alırsınız. Bu tercihe bağlı.